In bocca al lupo czyli co ma wilk wspólnego ze szczęściem

Czeka was egzamin lub trudna rozmowa z szefem? Nie zdziwcie się jeśli nie usłyszycie od waszych włoskich przyjaciół buona fortuna czyli „powodzenia”, ale in bocca al lupo… czyli „w paszczę wilka”. I nie próbujcie dziękować! Tutaj zwykłe grazie może tylko zaszkodzić! Na in bocca al lupo należy koniecznie odpowiedzieć crepi il lupo czyli niech wilk zdechnie!
To nie żart! Włosi wierzą bowiem, że odpowiedź grazie przyniesie  pecha, a co za tym idzie niezdany egzamin czy brak podwyżki.

fot. www.flickr.com_Douglas Brown

Dlaczego jednak życząc komuś dobrze, Włosi mówią coś tak nieprzyjemnego? W końcu znalezienie się oko w oko, czy raczej twarzą w paszczę z wilkiem, na pewno do najszczęśliwszych zdarzeń nie należy. Otóż wyrażenie to ma walor odczyniający urok, podobnie jak nasze polskie życzenie „połamania nóg”, a jeśli chodzi o jego pochodzenie istnieje kilka hipotez.

Pierwsza z nich twierdzi, że życzenie to przeniknęło do języka potocznego z języka pasterzy, dla których wilk stanowił realne niebezpieczeństwo, takie jakim dla nas w dzisiejszych czasach może być rozmowa z przełożonym, prezentacja czy rozmowa kwalifikacyjna. A pasterze życząc sobie spotkania z tymże wilkiem, tak naprawdę życzyli sobie spokojnej nocy i ocalenia stada.

Inne źródła podają natomiast, że in bocca al lupo wywodzi się z języka myśliwych, dla których pomyślne polowanie było jednoznaczne ze spotkaniem wilka właśnie. W czasach antyku i średniowiecza wilk uchodził bowiem za bestię niebezpieczną nietylko dla stad owiec czy ptactwa, ale także dla ludzi. Upolowanie tego zwierzęcia było więc odbierane jako czyn bohaterski, a myśliwy, który tego dokonał, cieszył się szacunkiem całej lokalnej społeczności.

fot. www.flickr.com_sometimesong

Faktycznie, wilk od niepamiętnych czasów był w kulturze europejskiej symbolem zagrożenia, personifikacją fałszu i nienasycenia, zwierzęciem siejącym śmierć i będącym postrachem dorosłych i dzieci. Wystarczy przypomnieć sobie wszystkim dobrze znane legendy czy bajki, choćby tę o Czerwonym Kapturku. Nie powinien więc dziwić nas fakt, że w historii języka funkcjonowały i nadal funkcjonują liczne powiedzenia z wilkiem w roli głównej i w których zwierzę to zawsze symbolizuje  niebezpieczeństwo.
W języku włoskim, opócz wyżej wymienionego powiedzenia, znajdziemy przysłowia takie jak:

Il lupo cangia il pelo ma non il vezzo -  wilk może zmienić skórę, ale nie przyzwyczajenia. Polskim odpowiednikiem może być tu przysłowie o „wilku  w owczej skórze”.

Trovarsi come un agnello tra i lupi – czyli znaleźć się niczym baranek wśród wilków.

Cascare in bocca del lupo czy Andare nella tana del lupo – „wpaść w paszczę wilka” czy „iść do kryjówki wilka” – co oznacza konieczność zmierzenia się z niebezpieczeństwem.

A także funkcjonujące w języku potocznym wyrażenia:

Fame da lupi – wilczy głód, czyli ogromna chęć zjedzenia czegoś.
Tempo da lupi – wilcza pogoda, którą my określamy jako pogodę „pod psem”.

fot. www.flickr.com_sometimesong

Trzecia hipoteza dotycząca pochodzenia in bocca al lupo nie ma jednak nic wspólnego ze zwierzętami i podaje, że la bocca di lupo była rodzajem tablicy umieszczonej w porcie w Giudecce (Wenecja,) gdzie kapitanowie statków po dobiciu do brzegu rejestrowali ilość przywiezionych towarów, a także liczbę ludzi, którzy szczęśliwie zawinęli do portu. Tak więc, w tej sytuacji powiedzenie in bocca al lupo było jednoznaczne z życzeniem dobrej podróży i pomyślnego powrotu do domu. Na tak sformułowane wyrażenie odpowiadano che il dio del mare ti ascolti czyli „niech bóg morza cię wysłucha”.

Skąd więc tradycja odpowiadania crepi il lupo?
Okazuje się, że odpowiedź ta jest wymysłem współczesnego języka i nie ma etymologicznego uzasadnienia. Ma za to odczarować zły los i naszego „wroga”, z którym, niczym nasi przodkowie z wilkiem, musimy stanąć twarzą w twarz.

In bocca al lupo a tutti!!!