W imię ojca. I synów, i córki

Mario Puzo uznał Borgiów za pierwszą mafijną rodzinę w historii Włoch. I trudno z nim polemizować, bo w arsenale środków, jakimi się posługiwali, „propozycja nie do odrzucenia” była bronią małego kalibru.

Na herbie tego wywodzącego się z hiszpańskiej Walencji rodu uwieczniono byka – symbol zmysłowości, siły i perfidii. Trudno o bardziej trafną charakterystykę jednego z najpotężniejszych klanów renesansowej Italii.

Na czele rodziny stał Rodrigo Borgia. Dzięki protekcji papieża Kaliksta III (de facto swojego krewniaka) szybko pnie się po szczeblach kariery, czego ukoronowaniem jest stanowisko wicekanclerza (to druga po papieżu funkcja w Państwie Kościelnym). Rodrigo sprawuje ją przez 35 lat, podczas trwania pontyfikatu pięciu papieży. To jednak nie jest szczyt jego ambicji. Dzięki znajomości środowiskowego know-how i, co oczywiste, niezliczonym intrygom, triumfuje podczas konklawe i przyjmuje imię Aleksander VI.

Rodrigo chce uczynić z Borgiów najbardziej wpływowy ród epoki i nie przebiera w środkach, by cel ten osiągnąć. Narzędziem swej polityki uczyni dzieci ze związku z luksusową kurtyzaną Vanozzą Cattanei – Cezara, Juana, Joffre i Lukrecję.

Swego następcy Rodrigo upatrywał w Juanie, jednak w 1497 roku zwłoki papieskiego syna zostają wyłowione z Tybru. Realizację polityki ojca weźmie na siebie Cezar, któremu Aleksander VI zezwoli na rezygnację z godności kardynalskiej i przywróci do stanu świeckiego. Cezar okaże się pojętnym uczniem, który zręcznie pomnoży stan posiadania Borgiów oraz zwielokrotni ich wpływy (w międzyczasie uwodząc Sancię – żonę swego brata Joffre).
Dla Niccolò Machiavellego Cezar stanie się pierwowzorem „Księcia”.

Lukrecja dzielnie dotrzymywała kroku braciom i ojcu (nie bez przyczyny legendarny Buffalo Bill nazwał jej imieniem swój rewolwer). W wieku 13 lat poślubia Giovanniego Sforzę (małżeństwo anulowano ze względu na rzekomą impotencję małżonka). Drugi wybranek papieskiej córki, Alfons d’Aragon, padnie ofiarą knowań Borgiów – najpierw z trudem wykaraska się po napaści opryszków, by z rozkazu Cezara zginąć przez uduszenie we własnej sypialni. Trzecie małżeństwo (z Alfonsem d’Este) przerywa śmierć Lukrecji (umiera w wyniku komplikacji poporodowych).
Jako że niedaleko pada jabłko od jabłoni, jedyna prawowita córka Aleksandra VI również miała smykałkę do interesów i z powodzeniem zajmowała się spekulacją nieruchomościami (nabywała tereny bagienne, które dzięki pracom melioracyjnym przekształcano w urodzajne grunty i z zyskiem sprzedawano).

Triumfalny pochód Borgiów ku potędze przerywa śmierć Aleksandra VI (wszechwładnego papieża pokonała malaria; jeden z kronikarzy odnotuje wówczas: „zmarł w sierpniu 1503 roku i został pogrzebany w piekle”). Pozbawiony przez nowo wybranego papieża tytułów, osłabiony malarią i syfilisem Cezar nie zdoła odbudować pozycji rodu. Poniesie śmierć w walce, w wieku 32 lat. Po 30 latach jego szczątki zostaną przeniesione poza świątynię („tak, by deptali je ludzie i zwierzęta”). Pod posadzką kościoła spocznie ponownie dopiero w 2007 roku, 500 lat po śmierci.

Mario Puzo, pasjonat dziejów renesansowej Italii, nad powieścią o Borgiach pracował latami, ale ostatecznie nie zdołał jej ukończyć. Po śmierci pisarza redakcją książki zajęła się jego partnerka Carla Gino.

Historię rodziny motywem przewodnim napisanego przez siebie dramatu „Lukrecja Borgia” uczynił Wiktor Hugo, a Gaetano Donizettiemu posłużyła ona za inspirację do stworzenia opery pod tym samym tytułem. Borgiowie pojawiają się także w grze „Assasin’s Creed”.

Niebawem na Węgrzech mają się rozpocząć zdjęcia do drugiej serii serialu „Rodzina Borgiów” (ang. The Borgias). To kolejna, po znakomicie przyjętym „Rzymie”, nakręcona z rozmachem produkcja HBO przenosząca na ekran fascynującą kartę z dziejów świata. W rolę Aleksandra VI wcielił się Jeremy Irons, a za kamerą stanął Neil Jordan (reżyser m.in. „Wywiadu z wampirem”). Premiera drugiej serii jest planowana na jesień 2012 roku.